Trong câu chuyện về cuộc đời Atisha, một chi tiết nổi bật: ông có mối liên hệ đặc biệt thân thiết với Tara Xanh (Syāmatārā) từ khi còn rất trẻ. Tara — “Đức Mẹ Cứu Độ” — được cho là đã xuất hiện trực tiếp với Atisha nhiều lần, chỉ dẫn và khuyến khích ông. Chính Tara được xem là người đã thuyết phục Atisha rời Vikramashila danh giá để đến Tây Tạng.
Bài này thuộc cụm Tara Xanh (Drolma Jangkhu): Thực Hành Chân Tú Cho Hành Giả Hiện Đại — đọc bài trụ trước để có bối cảnh chung.
Mục lục
- 1. Tara Xanh Và Atisha
- 2. Ý Nghĩa Biểu Tượng
- 3. Pháp Tu Tara Trong Kadampa
- 4. 21 Tara
- 5. Chú Giải Thuật Ngữ
- 6. Câu Hỏi Thường Gặp
- 7. Kết Luận & Hồi Hướng
1. Tara Xanh Và Atisha
Atisha thọ nhận pháp tu Tara từ thầy Rahulagupta khi còn trẻ và Tara trở thành Bổn Tôn (Yidam) chính của ông. Câu chuyện truyền thống kể rằng khi Atisha phân vân có nên đến Tây Tạng không — vì hành trình nguy hiểm và ông đã già — Tara xuất hiện và khẳng định điều này sẽ mang lại lợi ích vô lượng, dù rút ngắn tuổi thọ của ông.
Vì mối liên hệ đặc biệt này, Tara trở thành Bổn Tôn được trân quý nhất trong Kadampa — không phải một Bổn Tôn xa lạ mà là người bạn đồng hành của người sáng lập.
2. Ý Nghĩa Biểu Tượng
Tara Xanh ngồi trong tư thế đặc biệt: chân phải duỗi ra, sẵn sàng bước xuống giúp đỡ — khác với hầu hết Bổn Tôn ngồi trong thiền định tĩnh lặng. Đây là biểu tượng của từ bi hành động: không chỉ thiền định trong bình yên mà sẵn sàng ứng phó ngay lập tức khi chúng sinh cần.
Màu xanh lục của Tara gắn với hành động và phong đại (gió) — năng lực hoàn thành phật sự một cách mau lẹ. Tay Ngài thường cầm hoa utpala (sen xanh) và kết ấn ban nguyện (varada) cùng ấn tam bảo — biểu thị sự che chở và trao ban. Đôi mắt nhìn thẳng đầy từ bi khiến người chiêm bái cảm thấy được thấy và được quan tâm. Mỗi chi tiết — tư thế, màu sắc, pháp khí — đều là ngôn ngữ biểu pháp, không phải trang trí.
3. Pháp Tu Tara Trong Kadampa
Pháp tu Tara thuộc loại tiếp cận dễ nhất trong Kim Cương Thừa: trì tụng thần chú và cầu nguyện Tara với lòng sùng kính là pháp phổ thông 🟢, không bắt buộc quán đảnh. Thực hành cơ bản gồm: tụng thần chú OM TARE TUTTARE TURE SOHA, quán tưởng Tara và mở lòng nhận gia trì, rồi cầu nguyện và hồi hướng. (Các nghi quỹ Tara sâu hơn trong khung sādhanā thì vẫn nên có khẩu truyền từ Đạo sư.)
Một nét đặc trưng của Tara là khả năng cứu hộ khỏi “tám nỗi sợ lớn” — vừa hiểu theo nghĩa đen (sư tử, voi, lửa, rắn, trộm cướp, giam cầm, nước cuốn, phi nhân) vừa theo nghĩa biểu tượng cho tám phiền não nội tâm: kiêu mạn, vô minh, sân hận, ganh tị, tà kiến, keo kiệt, tham ái và nghi hoặc. Vì thế Tara được tôn là Đấng cứu độ “nhanh” — đáp ứng tức thời cho người thành tâm kêu cầu.
4. 21 Tara
Hệ thống đầy đủ nhất về Tara là 21 Tara — 21 hình thức khác nhau của Ngài, mỗi hình thức với màu sắc, tư thế và chức năng cứu độ riêng. Bài Tán Thán 21 Tara (trích từ Tara Tantra, mở đầu bằng “Oṃ, kính lễ Đức Tôn Quý Thánh Tara…”) được nhiều hành giả tụng đọc hàng ngày như một thực hành nền tảng — vừa lễ kính, vừa khẩn cầu sự che chở.
5. Chú Giải Thuật Ngữ
Tara Xanh (Syāmatārā): Bổn Tôn nữ tượng trưng cho từ bi hành động, Bổn Tôn đặc biệt của Atisha và truyền thừa Kadampa.
Mạn-tra Tara: OM TARE TUTTARE TURE SOHA — mạn-tra giải thoát khỏi tám loại sợ hãi (OM TARE giải thoát khổ, TUTTARE giải thoát khỏi tám sợ hãi, TURE giải thoát bệnh tật, SOHA thiết lập gia trì).
21 Tara: 21 hình thức của Tara trong hệ thống đầy đủ, mỗi hình thức bảo hộ một khía cạnh khác nhau.
6. Câu Hỏi Thường Gặp
Hỏi: Trì thần chú Tara có cần quán đảnh không?
Đáp: Trì OM TARE TUTTARE TURE SOHA với lòng sùng kính là pháp phổ thông, ai cũng có thể thực hành 🟢. Chỉ các nghi quỹ Tara sâu hơn (trong khung sādhanā) mới nên có khẩu truyền/quán đảnh từ Đạo sư.
Hỏi: Tara Xanh và Tara Trắng khác nhau thế nào?
Đáp: Cùng là Đức Tara nhưng nhấn mạnh khác: Tara Xanh tiêu biểu cho từ bi hành động và cứu hộ mau lẹ khỏi chướng ngại; Tara Trắng gắn với trường thọ và sự an lành. Nhiều hành giả tu cả hai.
Hỏi: Vì sao Tara đặc biệt quan trọng với Kadampa?
Đáp: Vì Tara là Bổn Tôn thân thiết của Atisha — người khai sáng Kadampa. Theo truyền thống, chính Tara đã khuyến khích Atisha sang Tây Tạng. Mối liên hệ ấy khiến Tara trở thành Bổn Tôn được trân quý bậc nhất của dòng.
7. Kết Luận & Hồi Hướng
Mối liên hệ đặc biệt giữa Atisha và Tara Xanh nhắc nhở chúng ta rằng con đường tâm linh không phải chỉ là nỗ lực cá nhân — mà còn là mối quan hệ hai chiều giữa hành giả và Bổn Tôn. Khi Atisha sẵn sàng lắng nghe Tara, con đường tâm linh của hàng triệu người Tây Tạng đã thay đổi.
Nguyện công đức hồi hướng đến tất cả chúng sinh. Nguyện Tara Xanh tiếp tục hộ trì tất cả hành giả vượt qua mọi chướng ngại trên con đường.