Trong bản đồ Kim Cương Thừa, có một câu nói nổi tiếng: “Phowa Drikung, Dzogchen Nyingma, Mahamudra Kagyu” — mỗi truyền thừa có đặc điểm nổi bật nhất của mình.
Phowa của Drikung Kagyu — Chuyển Di Tâm Thức lúc chết — là đặc điểm khiến truyền thừa này được biết đến khắp thế giới Kim Cương Thừa.
Mục lục
- 1. Drikung Kagyu là gì — nguồn gốc và lịch sử
- 2. Jigten Sumgön — người sáng lập vĩ đại
- 3. Phowa Drikung — danh tiếng chuyển di tâm thức
- 4. Giáo Lý Đặc Trưng Của Drikung
- 5. Drikung Kagyu ngày nay
- Chú giải thuật ngữ
- Câu hỏi thường gặp
1. Drikung Kagyu là gì — nguồn gốc và lịch sử
Nhánh Của Phagmo Drupa: Drikung Kagyu là một trong “tám nhánh nhỏ” của truyền thừa Kagyu — xuất phát từ Phagmo Drupa Dorje Gyalpo (1110–1170), học trò của Gampopa. Jigten Sumgön, người sáng lập Drikung, là học trò trực tiếp của Phagmo Drupa.
Tu Viện Drikung Thil: Năm 1179, Jigten Sumgön thành lập Tu Viện Drikung Thil (‘Bri gung mthil dgon) ở vùng Drikung (phía bắc Lhasa). Trong vòng một thế hệ, tu viện này phát triển thành một trong những trung tâm Phật giáo lớn nhất Tây Tạng — với truyền thuyết nói rằng đỉnh cao có đến 180.000 tu sĩ.
Hai Ngai Vàng: Drikung Kagyu có đặc điểm đặc biệt — truyền thừa được lãnh đạo bởi hai vị Kyabgön (bổn sư) đồng thời: Drikung Kyabgön Chetsang Rinpoche (sinh 1946) và Drikung Kyabgön Chungtsang Rinpoche (sinh 1942). Hai vị thay phiên nhau trong vai trò lãnh đạo theo truyền thống.
2. Jigten Sumgön — người sáng lập vĩ đại
Cuộc Đời Phi Thường: Jigten Sumgön (‘Jig rten gsum mgon — Người Bảo Hộ Ba Cõi, 1143–1217) mồ côi cha từ nhỏ, gặp nhiều thách thức trong cuộc đời sơ kỳ, nhưng sau khi gặp Phagmo Drupa đã có những tiến bộ thiền định thần kỳ. Gampopa nói tiên tri về ông: “Một vị thành tựu giả vĩ đại như Milarepa sẽ đến.”
Thành Tựu Thiền Định: Jigten Sumgön được truyền thống ghi nhận là đã đạt giác ngộ hoàn toàn trong một đêm thiền định tại Echung Cave — nhận ra Mahamudra trực tiếp. Từ đó, giáo lý của ông mang dấu ấn của người đã thực chứng, không phải chỉ học thuật.
Tác Phẩm Quan Trọng: Gongchig (dGongs gcig — Một Điểm Ý Nghĩa) là tác phẩm triết học quan trọng nhất của Jigten Sumgön — tổng hợp giáo lý Kagyu với 150 luận điểm về bản chất của Pháp. Đây là một trong những tác phẩm triết học sâu sắc và gây tranh luận nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng.
3. Phowa Drikung — danh tiếng chuyển di tâm thức
Phowa Là Gì: ‘Pho ba (Phowa — Chuyển Di Tâm Thức) là thực hành chuyển di tâm thức từ thân vật chất sang cõi thuần khiết vào lúc chết — đặc biệt sang cõi Tịnh Độ của Amitābha/Amitāyus. Được thực hành đúng cách, Phowa đảm bảo tái sinh thuận lợi ngay cả khi hành giả chưa đạt giác ngộ hoàn toàn.
Tại Sao Drikung Nổi Tiếng: Phowa tồn tại trong nhiều truyền thừa Kim Cương Thừa. Nhưng Phowa của Drikung được coi là đặc biệt vì: (1) có dòng truyền liên tục và không gián đoạn từ Jigten Sumgön; (2) được hệ thống hóa đặc biệt rõ ràng; và (3) được thực hành trong bối cảnh cộng đồng lớn với sức mạnh tập thể.
Phowa Trong Khủng Hoảng: Khi một hành giả Drikung sắp chết mà chưa kịp thực hành Phowa đúng cách, toàn bộ cộng đồng tu viện thực hành Phowa tập thể cho người đó — đây là thực hành từ bi cộng đồng đặc trưng nhất của Drikung.
Dấu Hiệu Thành Công: Trong thực hành Phowa cá nhân, dấu hiệu thành công là xuất hiện lỗ hổng nhỏ ở đỉnh đầu (brahmarandhra — Phạm Huyệt), có thể nhét được một ngọn cỏ vào. Đây là dấu hiệu kênh trung ương đã được mở để tâm thức có thể đi lên khi chết.
4. Giáo Lý Đặc Trưng Của Drikung
Năm Năng Lực: Jigten Sumgön hệ thống hóa năm năng lực (bka’ rgya lnga) cần thiết cho Mahamudra: tín tâm, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, và trí tuệ. Đây là cách tiếp cận thực hành đặc trưng của Drikung — cân bằng tất cả năm yếu tố.
Một Điểm — Gongchig: Triết học trung tâm của Drikung được tóm gọn trong Gongchig — “Tất cả giáo lý Phật giáo đều có một điểm duy nhất: bản tánh của tâm.” Đây là phương pháp trực chỉ đặc trưng của Kagyu, nhưng được Drikung hệ thống hóa rõ ràng nhất.
5. Drikung Kagyu ngày nay
Sau 1959: Sau khi Tây Tạng bị xâm chiếm, Drikung Kyabgön Chetsang Rinpoche đi vào lưu vong và thiết lập trụ sở tại Dehra Dun, Ấn Độ. Trung tâm thực hành chính là Tu Viện Jangchubling (Byang chub gling).
Phục Hưng Tại Tây Tạng: Drikung Thil đã được xây dựng lại tại Tây Tạng — mặc dù với nhiều hạn chế. Kyabgön Chungtsang Rinpoche sinh sống tại Tây Tạng và giám sát việc phục hồi truyền thừa trong nước.
Phowa Toàn Cầu: Ngày nay, các khóa Phowa Drikung được tổ chức khắp thế giới — châu Âu, Bắc Mỹ, châu Á. Đây là đặc điểm truyền thừa được biết đến nhiều nhất ở phương Tây.
6. Triết Học Và Bối Cảnh Sâu Hơn Của Drikung
Gongchig — Triết Học “Một Điểm” Trong Bối Cảnh Lịch Sử
Tác phẩm Gongchig (dGongs gcig — Một Điểm Ý Nghĩa) của Jigten Sumgön không chỉ là triết học trừu tượng — nó là kết quả của trải nghiệm thiền định trực tiếp. Khi Jigten Sumgön nói “tất cả giáo lý Phật giáo đều có một điểm duy nhất,” ngài không phủ nhận sự đa dạng của các hệ thống tu tập mà chỉ ra rằng mọi con đường đều dẫn đến cùng một bản tánh tâm.
Triết học này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thế kỷ XII khi Tây Tạng đang tiếp nhận và tổng hợp hàng trăm truyền thống khác nhau từ Ấn Độ. Gongchig trở thành một trong những cố gắng đầu tiên để hệ thống hóa sự thống nhất bên dưới sự đa dạng của Phật giáo Tây Tạng — tiền thân của phong trào Rime (Không Phái) sau này.
“‘Chi stobs kyi mi lce la sogs pa ‘byung ba ltar, bdag nyid kyi sems rang gi rang bzhin dag la ma skye ba’i phyir” (Tạng ngữ Wylie)
“Giống như lửa không từ thân của chính nó mà ra, bản tánh của tâm vốn không sinh không diệt — đây là nền tảng của mọi con đường giác ngộ.”
— Jigten Sumgön, Gongchig (trích, Cần Ban biên tập thẩm định bản dịch)
Phowa Trong Bối Cảnh Giáo Lý Chết Và Tái Sinh
Phowa không tồn tại độc lập — nó là một phần trong hệ thống giáo lý hoàn chỉnh về cái chết, trung ấm (bardo), và tái sinh mà Kim Cương Thừa đã phát triển tinh vi qua nhiều thế kỷ.
Sáu Bardo: Drikung Kagyu truyền dạy giáo lý về sáu bardo — sáu trạng thái chuyển tiếp của tâm thức, trong đó Phowa liên quan đặc biệt đến bardo thứ ba và thứ tư: bardo lúc chết và bardo pháp tánh. Khi hành giả đã thực hành Phowa đủ thành thục, kênh trung ương (avadhūtī) được khai mở đủ để tâm thức có thể rời thân qua đỉnh đầu — điểm xuất khởi lý tưởng nhất cho một sự tái sinh thuận lợi.
Sự Liên Kết Với Amitābha: Phowa Drikung đặc biệt nhấn mạnh việc chuyển di tâm thức đến cõi Tịnh Độ của Đức Phật Vô Lượng Quang (Amitābha — A Di Đà). Đây là sự kết hợp thú vị giữa truyền thống Kim Cương Thừa Tây Tạng và tín ngưỡng Tịnh Độ vốn phổ biến ở Đông Á — cho thấy sự hội tụ sâu sắc của các truyền thống Phật giáo khác nhau.
Câu Chuyện Thực Hành
Một hành giả người Việt tại Hà Nội, sau khi tham gia khóa Phowa Drikung ba ngày do một vị thầy người nước ngoài hướng dẫn, chia sẻ: “Điều tôi không ngờ là khóa Phowa không hề ảm đạm hay nặng nề về cái chết như tôi tưởng. Ngược lại, trong suốt ba ngày, cả nhóm thực hành trong trạng thái nhẹ nhàng và tập trung lạ thường. Lúc hướng dẫn viên kiểm tra dấu hiệu — có người thực sự cảm thấy ấm nóng ở đỉnh đầu và sau đó có cảm giác mở ra nhẹ nhàng. Tôi bắt đầu hiểu tại sao các thầy nói: ‘Chuẩn bị cho cái chết cũng chính là cách sống sâu sắc hơn.’”
Chú giải thuật ngữ
Drikung Kagyu (‘Bri gung bKa’ brgyud): Truyền thừa Drikung Kagyu — một trong tám nhánh của Kagyu; được thành lập 1179 bởi Jigten Sumgön; nổi tiếng vì Phowa và triết học Gongchig.
Jigten Sumgön (‘Jig rten gsum mgon): Người Bảo Hộ Ba Cõi (1143–1217) — người sáng lập Drikung Kagyu; đại học giả và thành tựu giả; tác giả Gongchig.
Phowa (‘pho ba): Chuyển Di Tâm Thức — thực hành chuyển tâm thức sang cõi thuần khiết vào lúc chết; Drikung Kagyu có dòng Phowa nổi tiếng nhất Kim Cương Thừa.
Gongchig (dGongs gcig): Một Điểm Ý Nghĩa — tác phẩm triết học quan trọng nhất của Jigten Sumgön với 150 luận điểm về bản chất Pháp.
Câu hỏi thường gặp
Có thể học Phowa Drikung mà không thuộc truyền thừa Drikung không? Có — nhiều khóa Phowa Drikung mở cho tất cả người học Phật giáo, không cần thuộc truyền thừa. Tuy nhiên, để thực hành đúng cách và nhận đầy đủ chỉ dẫn, cần có thầy Drikung có thẩm quyền và lý tưởng nhất là quán đỉnh Phowa. Nhiều người học Phật giáo Tây Tạng — dù thuộc truyền thừa khác — cũng tham gia khóa Phowa Drikung vì danh tiếng của dòng này.
Phowa có nên thực hành trước khi biết mình sắp chết không? Truyền thống Tây Tạng dạy: tốt nhất là thực hành và làm quen với Phowa từ lúc còn khỏe mạnh, không phải đợi đến khi gần chết. Lý do: khi thực hành đủ lâu, Phowa trở thành phản xạ tự nhiên — khi thực sự sắp chết, tâm có thể thực hiện Phowa ngay cả trong trạng thái sợ hãi hay đau đớn. Ngoài ra, thực hành Phowa khi còn sống có nhiều lợi ích cho thực hành thiền định hàng ngày.
Jigten Sumgön và Gampopa — mối quan hệ học thuật như thế nào? Jigten Sumgön học với Phagmo Drupa, người học trò thứ ba của Gampopa. Tuy nhiên, Jigten Sumgön không chỉ là người kế thừa — ông phát triển độc lập triết học Gongchig có nhiều điểm khác với cách diễn giải của Gampopa. Điều này dẫn đến những cuộc tranh luận học thuật sôi nổi trong lịch sử Ca Diếp, nhưng cũng chứng minh rằng truyền thừa Tây Tạng không phải là hệ thống giáo điều cứng nhắc mà khuyến khích tư duy độc lập trên nền tảng trải nghiệm thiền định.
Tại sao chuẩn bị cho cái chết lại quan trọng trong Kim Cương Thừa? Kim Cương Thừa có quan điểm đặc biệt về cái chết: đây không chỉ là sự kết thúc mà là khoảnh khắc thiền định quan trọng nhất — khi tâm được đặt trong trạng thái trần trụi nhất, không bị che phủ bởi những thói quen thường ngày. Người đã chuẩn bị tốt có thể sử dụng khoảnh khắc này để nhận ra bản tánh tâm và đạt giải thoát. Người chưa chuẩn bị sẽ bị cuốn theo những phản ứng tự động của nghiệp. Đây là lý do các thiền sư Tây Tạng truyền thống thường nói: “Cách bạn chết phản ánh cách bạn đã sống và thực hành.”
Drikung Kagyu tại Việt Nam hiện nay như thế nào? Chưa có trung tâm hoặc tu viện Drikung Kagyu chính thức tại Việt Nam. Tuy nhiên, một số thầy nước ngoài thuộc truyền thừa này đã thỉnh thoảng đến tổ chức các khóa Phowa và giảng dạy. Hành giả Việt quan tâm thường cần đến Ấn Độ (Dehra Dun hay Ladakh) hoặc các trung tâm ở phương Tây để nhận giáo lý chính thức từ Đạo sư Drikung có tư cách truyền thừa.
Kết luận và Hồi hướng
Drikung Kagyu nhắc nhở chúng ta rằng cái chết không phải là điều xa lạ hay đáng sợ phải tránh nghĩ đến — mà là một khoảnh khắc thiền định quan trọng nhất trong cuộc đời, cần được chuẩn bị kỹ. Truyền thừa này đã dành hơn 800 năm để hoàn thiện con đường chuẩn bị đó — và Phowa Drikung là di sản sống động nhất của sự cống hiến đó.
Nguyện dòng truyền Phowa Drikung tiếp tục chảy không gián đoạn, và nguyện tất cả chúng sinh — dù biết hay không biết về Phowa — được chuyển di đến cõi an lạc khi rời bỏ thân này, không bị kẹt trong đau khổ hay sợ hãi của bardo. 🙏 OM ĀḤ HŪṂ