Tin thư · Đầu sách thư khố
Bài viết mới nhất
1997 bài đã được kết tập, sắp xếp theo ngày xuất bản gần nhất. Trang 39 trên 84.
Drikung Ca Nhĩ Cư — Dòng Truyền Thừa Đặc Biệt với Phowa và Ẩn Tu
Drikung Ca Nhĩ Cư (Tạng ngữ: *'Bri gung bKa' brgyud* — Dòng Ca Nhĩ Cư Từ Drikung) là một trong Tám Nhánh Nhỏ Ca Nhĩ Cư (*Brgyud pa chung brgyad*) — được sáng lập bởi Jigten Sumgön (*'Jig rten gsum mgon*, 1143–1217), đệ tử của Phagmo Drupa và đệ tử Gampopa. Nổi tiếng với hệ thống Phowa (*'pho ba* — Chuyển Di Thần Thức) đặc biệt và truyền thống ẩn tu nghiêm ngặt, Drikung Ca Nhĩ Cư vẫn là một trong những dòng Ca Nhĩ Cư hoạt động nhất trên thế giới ngày nay.
Dzogchen — Đại Viên Mãn và Đỉnh Cao Giáo Pháp Ninh Mã
Dzogchen (Tạng ngữ: *rDzogs pa chen po* — Đại Viên Mãn, Hoàn Thiện Lớn; Sanskrit: *Mahāsandhi* hay *Atiyoga*) là đỉnh cao của toàn bộ hệ thống Kim Cương Thừa Ninh Mã — được coi là giáo pháp chỉ thẳng và nhanh nhất để nhận ra bản tánh tâm. Không phải là kỹ thuật thiền định mà là sự nhận ra trực tiếp tánh giác (*rigpa*) — bản tánh tỉnh thức vốn sẵn có trong tất cả chúng sinh nhưng thường bị che khuất bởi vô minh.
Gampopa — Người Tổng Hợp Đại Ấn và Xây Dựng Hệ Thống Ca Nhĩ Cư
Gampopa Sönam Rinchen (Tạng ngữ: *sGam po pa bSod nams rin chen*, 1079–1153) — còn gọi là Dakpo Lhaje (*Dwags po lha rje* — Đạo Sư Từ Dakpo) — là nhân vật có lẽ quan trọng nhất trong việc hệ thống hóa và truyền bá truyền thừa Ca Nhĩ Cư (*Kagyu*). Đệ tử trực tiếp của Milarepa, Gampopa đã kết hợp hệ thống Kadam của Atisha với giáo pháp Đại Ấn (*Mahāmudrā*) và Sáu Yoga Naropa, tạo ra con đường hoàn chỉnh mà tất cả các nhánh Ca Nhĩ Cư đều thừa hưởng.
Hevajra — Bổn Tôn Trung Tâm của Truyền Thừa Tát Ca
Hevajra (Sanskrit: *Hevajra* — Ha! Kim Cương; Tạng ngữ: *Kye rdo rje* — Kim Cương Hỷ Lạc) là Bổn Tôn trung tâm của truyền thừa Tát Ca (Sakya) và một trong những Bổn Tôn quan trọng nhất của Tantra Mẹ (*Mātr̥tantra*) trong Kim Cương Thừa. Hevajra Tantra — văn bản gốc của truyền thống này — là một trong những Tantra Vô Thượng Du Già được nghiên cứu và thực hành rộng rãi nhất, đặc biệt nhấn mạnh sự hợp nhất của Đại Lạc và Tánh Không như con đường trực tiếp đến giác ngộ.
Jigme Lingpa — Đại Terton và Kho Báu Longchen Nyingthig
Jigme Lingpa Khyentse Özer (Tạng ngữ: *'Jigs med gling pa mkhyen brtse 'od zer* — Ánh Sáng Trí Tuệ Không Sợ Hãi Của Cõi Tu Viện, 1730–1798) là một trong những Terton (*gTer ston* — Người Tìm Kho Báu) vĩ đại nhất trong lịch sử Ninh Mã — người phát hiện và công bố **Longchen Nyingthig** (*kLong chen snying thig* — Tinh Tuý Tâm Của Longchenpa), một trong những chu kỳ Terma quan trọng và hoàn chỉnh nhất trong Kim Cương Thừa.
Kagyu — Dòng truyền thừa Thì Thầm và con đường Đại Thủ Ấn
Từ Vajradhara đến Tilopa, Naropa, Marpa, Milarepa, Gampopa — Kagyu là dòng truyền thừa 'khẩu truyền' nổi tiếng nhất Tây Tạng, với trọng tâm là thực hành trực tiếp và Mahāmudrā — Đại Thủ Ấn chỉ thẳng vào bản chất tâm.
Kalachakra — Bánh Xe Thời Gian và Tantra Vũ Trụ Học
Kalachakra (Sanskrit: *Kālacakra* — Bánh Xe Thời Gian; Tạng ngữ: *Dus kyi 'khor lo* — Bánh Xe Của Thời Gian) là một trong những hệ thống Tantra quan trọng và toàn diện nhất trong Kim Cương Thừa — kết hợp vũ trụ học, thiên văn học, sinh lý học thiền định, và con đường giác ngộ trong một hệ thống duy nhất. Đức Đạt Lai Lạt Ma truyền Quán Đỉnh Kalachakra (*Kalacakra Initiation*) cho hàng chục nghìn người — đây là Quán Đỉnh Kim Cương Thừa lớn nhất và công cộng nhất.
Karmapa — Dòng Tâm Linh Karma Ca Nhĩ Cư và Hóa Thân Tái Sinh
Karmapa (Tạng ngữ: *Kar ma pa* — Người Thực Hành Karma hay Người Của Phật Hạnh; còn gọi là Gyalwa Karmapa — *rGyal ba Karma pa* — Đấng Chiến Thắng Hành Động Karma) là vị tái sinh (*tulku*) lâu đời nhất được công nhận chính thức trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng — dòng tái sinh liên tục từ thế kỷ 12 đến nay, với Karmapa đương nhiệm là vị thứ 17. Đây là lãnh đạo tâm linh của dòng Karma Ca Nhĩ Cư (*Karma Kagyu*) — nhánh lớn nhất của truyền thừa Ca Nhĩ Cư.
Khata — Khăn Lễ Tây Tạng và Nghi Thức Cúng Dường Từ Bi
Khata (Tạng ngữ: *kha btags* — Khăn Bạch; phiên âm: khata hay kata) là chiếc khăn lụa trắng dài đặc trưng của văn hóa Tây Tạng, Mông Cổ, và một số vùng Himalaya — được tặng trong các dịp quan trọng như thăm viếng, hội họp, lễ cưới, tang lễ, và đặc biệt trong các nghi thức tôn giáo. Trong Kim Cương Thừa, Khata không chỉ là quà tặng xã giao mà còn là **biểu tượng của lòng thuần tịnh, sự tôn kính, và dòng gia trì liên tục** từ thầy sang trò.
Vũ Trụ Tan Biến — Vô Thường và Sự Không Thường Trực của Mọi Hiện Tượng
Vô Thường (Pali: *anicca*; Sanskrit: *anitya* — Không Bền; Tạng ngữ: *mi rtag pa* — Không Tồn Tại Mãi) là một trong Ba Đặc Tính của Hiện Hữu (*tilakkhaṇa*) — nền tảng nhận thức luận của toàn bộ Phật giáo. Hiểu Vô Thường không phải là nhận thức trí tuệ mà là nhận biết trực tiếp rằng **mọi hiện tượng đều đang thay đổi trong từng khoảnh khắc** — và điều này, khi được nhận ra sâu sắc, không dẫn đến bi quan mà đến sự tự do và sự trân quý khoảnh khắc hiện tại.
Kinh Điển Kim Cương Thừa — Những Văn Bản Nền Tảng Cần Biết
Kim Cương Thừa (Vajrayāna) có một kho tàng kinh điển vô cùng phong phú — từ các Kinh Đại Thừa nền tảng, Tantra, và các văn bản bình giải. Bài viết này giới thiệu những văn bản quan trọng nhất mà mọi hành giả Kim Cương Thừa nên biết — không nhất thiết phải đọc tất cả ngay lập tức, nhưng cần hiểu vị trí và tầm quan trọng của chúng trong toàn bộ hệ thống kinh điển.
Lojong — Huấn Luyện Tâm Thức Bảy Điểm và Con Đường Bồ-đề Tâm
Lojong (Tạng ngữ: *bLo sbyong* — Huấn Luyện Tâm Thức) là hệ thống thực hành thiền định và cuộc sống từ truyền thừa Ca Nhĩ Cư (*Kagyu*) và Cách Ca-đam (*Kadampa*), được Chekawa Yeshe Dorje (thế kỷ 12) hệ thống hóa thành *Bảy Điểm Huấn Luyện Tâm Thức* (*Don bdun ma*). Lojong là con đường thực hành Bồ-đề Tâm (*Bodhicitta*) trực tiếp nhất — chuyển hóa nghịch cảnh thành con đường giác ngộ, và biến mọi hoàn cảnh trong cuộc sống thành cơ hội tu tập.
Longchenpa — Kho Tàng Pháp Giới và Bậc Thầy Dzogchen Vĩ Đại Nhất
Longchen Rabjam (Tạng ngữ: *Klong chen rab 'byams pa* — Người Thấu Triệt Không Gian Bao La, 1308–1364) được coi là bậc thầy Dzogchen vĩ đại nhất trong lịch sử — và có lẽ là nhà triết học-thi sĩ sâu sắc nhất của Phật giáo Tây Tạng. Bảy Kho Báu (*mDzod bdun*) của Longchenpa là công trình tổng hợp Dzogchen đồ sộ và hoàn chỉnh nhất — nền tảng cho tất cả giáo lý Dzogchen từ thế kỷ 14 đến nay.
Longchenpa — Đại Tổ Sư Đại Viên Mãn và Di Sản Bất Tử
Longchenpa (Tạng ngữ: *Klong chen pa* — Không Gian Bao La; tên đầy đủ *Klong chen rab 'byams pa Dri med 'od zer*, 1308–1364) là một trong những nhà tư tưởng và hành giả vĩ đại nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng — người đã hệ thống hóa toàn bộ giáo lý Đại Viên Mãn (*Dzogchen*) thành một kho tàng văn học phi thường, và được truyền thống Ninh Mã tôn kính như hiện thân của Bồ Tát Văn Thù. Tác phẩm của Ngài — đặc biệt là *Bảy Kho Tàng* (*mdzod bdun*) — tiếp tục là nền tảng nghiên cứu và thực hành Đại Viên Mãn cho đến ngày nay.
Lục Ba La Mật — Sáu Pháp Hoàn Thiện Trên Con Đường Bồ Tát
Lục Ba La Mật (Sanskrit: *Ṣaṭ-pāramitā* — Sáu Sự Hoàn Thiện/Sáu Độ; Tạng ngữ: *Phar phyin drug* — Sáu Bờ Bên Kia; Pali: *Cha Pāramī*) là sáu phẩm hạnh mà một hành giả Bồ Tát phải phát triển và hoàn thiện trên con đường đến giác ngộ. Đây không phải là quy tắc đạo đức từ bên ngoài — mà là sự mô tả về cách hoạt động của một tâm thức đang tiến đến giải thoát hoàn toàn.
Marpa Dịch Giả — Người Mang Giáo Pháp Ca Nhĩ Cư Về Tây Tạng
Marpa Chökyi Lodrö (Tạng ngữ: *Mar pa Chos kyi blo gros*, 1012–1097) — còn gọi là Marpa Dịch Giả (*lo tsā ba*) — là nhân vật lịch sử nền tảng của truyền thừa Ca Nhĩ Cư (*Kagyu*) tại Tây Tạng. Không phải là tu sĩ mà là nông dân, thương nhân, và người có gia đình, Marpa đã ba lần vượt Himalaya đến Ấn Độ để học với ngài Naropa và mang về những giáo pháp Kim Cương Thừa quý báu nhất — đặc biệt là Sáu Yoga Naropa và Đại Ấn (*Mahāmudrā*).
Milarepa — Đại Thành Tựu Giả và Biểu Tượng Hy Vọng của Ca Nhĩ Cư
Milarepa (Tạng ngữ: *Mi la ras pa*, 1052–1135) là đại thành tựu giả nổi tiếng nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng — người đã bắt đầu cuộc đời bằng những hành động ác nghiệp nặng nề nhất (giết nhiều người bằng hắc thuật), rồi qua sự hướng dẫn không khoan nhượng của Đạo sư Marpa và sự nỗ lực tu tập phi thường, đạt Giác Ngộ Hoàn Toàn ngay trong một đời người. Câu chuyện của Milarepa là lời tuyên ngôn mạnh mẽ nhất rằng không ai bị bỏ lại và không có nghiệp xấu nào không thể chuyển hóa được.
Ngondro — Tiền Hành và Bốn Thực Hành Căn Bản Kim Cương Thừa
Ngöndro (Tạng ngữ: *sNgon 'gro* — Tiền Hành, Thực Hành Sơ Bộ) là hệ thống bốn thực hành căn bản (*bzhi* — bốn) của Kim Cương Thừa, được thực hiện trước khi bước vào các Tantra cao cấp. Mỗi thực hành được hoàn thành 100.000 lần (*'bum*) — Quy Y và Bồ-đề Tâm, Vajrasattva, Mạn-đà-la Cúng Dường, và Guru Yoga. Ngöndro không phải là 'bài tập khởi động' nhỏ bé mà là con đường hoàn chỉnh tự thân — nhiều bậc thầy nói rằng thực hành Ngöndro đầy đủ đã đủ để đạt giác ngộ.
Nhân Quả và Nghiệp — Nền Tảng Đạo Đức của Phật Giáo
Nghiệp (Pali: *kamma*; Sanskrit: *karma* — Hành Động, Tác Nghiệp; Tạng ngữ: *las* — Hành Động, Kết Quả) là học thuyết trung tâm của toàn bộ Phật giáo — không phải là niềm tin mù quáng mà là nhận thức có thể quan sát và kiểm chứng trong cuộc sống. Nghiệp không phải là định mệnh — mà là quy luật: mọi hành động có chủ ý đều tạo ra hạt giống cho kinh nghiệm tương lai. Hiểu đúng Nghiệp là nền tảng của cả đạo đức Phật giáo lẫn con đường giải thoát.
Padmasambhava — Guru Rinpoche và Việc Truyền Phật Giáo Vào Tây Tạng
Padmasambhava (Sanskrit: *Padmasambhava* — Người Sinh Từ Hoa Sen; Tạng ngữ: *Padma 'byung gnas*; thường gọi là Guru Rinpoche — *Gu ru Rin po che* — Đạo Sư Quý Báu) là nhân vật trung tâm của Phật giáo Tây Tạng — đặc biệt trong truyền thừa Ninh Mã (Nyingma). Được mời đến Tây Tạng bởi Vua Trisong Detsen vào thế kỷ 8, Ngài đã chinh phục các thần linh địa phương, xây dựng tu viện Samye đầu tiên, và truyền Kim Cương Thừa vào vùng đất tuyết.
Phổ Hiền Nguyện Vương — Lời Cầu Nguyện Của Bồ Tát Vũ Trụ
Phổ Hiền Nguyện Vương (Sanskrit: *Samantabhadra-caryā-praṇidhāna*; Tạng ngữ: *Kun bzang smon lam* — Lời Nguyện Của Đức Phổ Hiền) là một trong những văn bản cầu nguyện nổi tiếng và sâu sắc nhất trong toàn bộ kho tàng Phật giáo Đại Thừa và Kim Cương Thừa. Đây là chương kết của Kinh Hoa Nghiêm — lời nguyện của Bồ Tát Phổ Hiền về mười hạnh lớn nhất của một hành giả Bồ Tát.
Quán Thế Âm — Bồ Tát Từ Bi và Bổn Tôn Hộ Trì Tây Tạng
Quán Thế Âm (Sanskrit: *Avalokiteśvara* — Người Nhìn Xuống với Âm Thanh; Tạng ngữ: *sPyan ras gzigs* — Người Nhìn với Con Mắt Từ Bi) là Bồ Tát Từ Bi quan trọng nhất trong toàn bộ Phật giáo Đại Thừa và Kim Cương Thừa — và là Bổn Tôn đặc biệt hộ trì xứ Tây Tạng, nơi Ngài hóa thân qua dòng Đạt Lai Lạt Ma. Minh chú sáu âm tiết *OM MANI PADME HŪṂ* của Ngài là minh chú được trì tụng nhiều nhất trên thế giới.
Rinpoche và Hệ Thống Tôn Xưng Tây Tạng — Hiểu Đúng Để Kính Trọng Đúng
Khi tiếp xúc với Kim Cương Thừa, người học thường gặp nhiều danh xưng khó hiểu: Rinpoche, Lama, Khenpo, Tulku, Geshe, Dorje Chang... Mỗi danh xưng mang ý nghĩa riêng biệt về trình độ, vai trò, và truyền thừa. Hiểu đúng hệ thống tôn xưng không chỉ giúp biết cách xưng hô — mà còn giúp hiểu cấu trúc và giá trị của cộng đồng Kim Cương Thừa.
Sakya Paṇḍita — Học Giả Tuyệt Đỉnh và Nền Tảng Tát Ca
Sakya Paṇḍita Künga Gyaltsen (Tạng ngữ: *Sa skya Paṇḍita Kun dga' rgyal mtshan* — Người Giỏi Giang Uyên Bác Của Sakya, 1182–1251) là học giả Phật giáo vĩ đại nhất Tây Tạng thế kỷ 13 — và có lẽ là một trong những học giả Phật giáo quan trọng nhất trong lịch sử. Người thường được gọi tắt là *Sapan* (*Sa paṇ*), Ngài là học giả, dịch giả, nhà thơ, chính trị gia, và Đạo Sư Kim Cương Thừa — đại diện cho truyền thừa Tát Ca (*Sakya*) ở đỉnh cao.