Tin thư · Đầu sách thư khố
Bài viết mới nhất
1997 bài đã được kết tập, sắp xếp theo ngày xuất bản gần nhất. Trang 36 trên 84.
Phật tánh — Hạt giống giác ngộ có sẵn trong mỗi người
Tathāgatagarbha — Như Lai Tạng — là nền tảng triết học của toàn bộ Kim Cương Thừa: mọi chúng sinh đều đã có sẵn bản chất Phật, không cần tạo ra nó mà chỉ cần nhận ra nó. Đây không phải 'linh hồn', không phải bản ngã — mà là bản chất trong sáng vô biên của tâm, trước và sau mọi khái niệm.
Amitābha — Phật A Di Đà và Cõi Tịnh Độ Sukhāvatī
Amitābha (Sanskrit: *Amitābha* — Vô Lượng Quang, ánh sáng vô hạn; Tạng ngữ: *'Od dpag med* — Ánh Sáng Vô Lượng; Trung-Việt: A Di Đà) là một trong những Phật được tôn thờ rộng rãi nhất trong Phật giáo Đại Thừa và Kim Cương Thừa. Cõi Tịnh Độ Sukhāvatī (*bDe ba can* — Cực Lạc) của Ngài là nơi chúng sinh có thể tái sinh để tiếp tục tu tập — và trong Kim Cương Thừa, Amitābha là trung tâm của thực hành Phowa và Tantra Gia Đình Hoa Sen.
Amitāyus — Phật Vô Lượng Thọ và Thực Hành Kéo Dài Tuổi Thọ
Amitāyus (Sanskrit: *Amitāyus* — Vô Lượng Thọ; Tạng ngữ: *Tshe dpag med* — Tuổi Thọ Vô Hạn) là một trong ba bổn tôn tuổi thọ chính của Kim Cương Thừa — cùng với Tara Trắng và Uṣṇīṣavijayā. Amitāyus là hình thức Sambhogakāya (Báo Thân) của Amitābha (Phật A Di Đà) — biểu hiện tuổi thọ vô hạn và sức sống không bao giờ cạn. Thực hành Amitāyus là trọng tâm của các nghi lễ kéo dài tuổi thọ cho cả bản thân và thầy hay người thân đang bệnh.
Atisha và Kadampa — Người Phục Hưng Phật Giáo Tây Tạng và Nguồn Gốc Lam Rim
Atisha (Tạng ngữ: *Jo bo rje* — Đức Chủ, 982–1054) là học giả và thiền sư Ấn Độ đến Tây Tạng năm 1042 theo lời mời của vương triều Ngari — và chuyến đi đó đã thay đổi mãi mãi lịch sử Phật giáo Tây Tạng. Truyền thừa Kadampa (*bKa' gdams pa* — Người Nắm Giữ Lời Phật Dạy) do học trò Dromtönpa của ông sáng lập là tiền thân trực tiếp của Cách Lỗ và nền tảng của toàn bộ hệ thống Lam Rim.
Ba Thân Phật — Pháp Thân, Báo Thân, Hóa Thân trong Kim Cương Thừa
Ba Thân Phật (Sanskrit: *Trikāya* — Ba Thân; Tạng ngữ: *sku gsum* — Ba Thân) là một trong những khung lý thuyết quan trọng nhất của Đại Thừa và Kim Cương Thừa — mô tả cách giác ngộ biểu hiện ở ba tầng khác nhau: *Dharmakāya* (Pháp Thân — thân giác ngộ tuyệt đối, không hình tướng), *Sambhogakāya* (Báo Thân — thân huy hoàng tinh tế), và *Nirmāṇakāya* (Hóa Thân — thân biểu hiện trong thế giới). Hiểu Ba Thân là hiểu cách Kim Cương Thừa hình dung cấu trúc của giác ngộ và mối quan hệ giữa tuyệt đối và tương đối.
Tám Cát Tường — Aṣṭamaṅgala và Biểu Tượng Học Phật Giáo
Tám Cát Tường (Sanskrit: *Aṣṭamaṅgala* — Tám Điều Cát Tường; Tạng ngữ: *bkra shis rtags brgyad* — Tám Dấu Hiệu Cát Tường) là nhóm tám biểu tượng thiêng được sử dụng rộng rãi nhất trong Phật giáo Đại Thừa và Kim Cương Thừa — xuất hiện trên thangka, đồ thờ, kiến trúc, vải lụa, và trong mọi lễ hội Phật giáo Tây Tạng. Hiểu tám biểu tượng này là hiểu 'bảng chữ cái' cơ bản của ngôn ngữ biểu tượng Phật giáo.
Tám Hóa Thân Liên Hoa Sinh — Tám Biểu Hiện của Guru Rinpoche
Tám Hóa Thân Liên Hoa Sinh (Tạng ngữ: *Guru mtshan brgyad* — Tám Danh Hiệu Đạo Sư, còn gọi là *Guru Tshengye*) là tám biểu hiện khác nhau của Padmasambhava (*Pad ma 'byung gnas* — Liên Hoa Sinh) trong các giai đoạn và hoàn cảnh khác nhau trong cuộc đời huyền thoại của Ngài. Mỗi hóa thân thể hiện một phẩm hạnh hoặc năng lực đặc thù, và được tôn thờ trong cả tám hình thức trong truyền thừa Ninh Mã.
Chakrasaṃvara — Thắng Lạc Kim Cương và Con Đường Hỷ Lạc Giác Ngộ
Chakrasaṃvara (Sanskrit: *Cakrasaṃvara* — Bánh Xe Tối Thượng Lạc; Tạng ngữ: *Khor lo bde mchog* — Bánh Xe Đại Lạc) là bổn tôn Anuttara Yoga Tantra trung tâm của truyền thừa Ca Nhĩ Cư — quan trọng đặc biệt trong dòng Karma Ca Nhĩ Cư (*Karma Kagyu*) và Drukpa Ca Nhĩ Cư (*'Brug pa Bka' brgyud*). Thiền quán Chakrasaṃvara là con đường chuyển hóa tham dục thành trí tuệ Đại Lạc không thể tách rời với tánh không.
Chenrezig — Quan Thế Âm và Hiện Thân Từ Bi Vô Biên
Chenrezig (Tạng ngữ: *sPyan ras gzigs* — Người Nhìn Bằng Mắt Từ Bi; Sanskrit: *Avalokiteśvara* — Quan Thế Âm) là Bồ Tát từ bi được tôn thờ khắp thế giới Phật giáo — từ Theravāda đến Kim Cương Thừa. Trong Kim Cương Thừa Tây Tạng, Chenrezig là bổn tôn quốc gia, nguồn gốc của Lục Tự Đại Minh Chú, và hiện thân của lòng từ bi giác ngộ không biên giới.
Cúng Dường — Tích Lũy Công Đức và Nghệ Thuật Buông Bỏ
Cúng Dường (Sanskrit: *Pūjā* — Tôn Kính, Dâng Cúng; Tạng ngữ: *mchod pa* — Dâng Cúng Đối Tượng Thiêng) là một trong những thực hành phổ biến và dễ tiếp cận nhất trong Phật giáo — đồng thời là một trong những thực hành sâu xa nhất về tâm lý. Cúng dường không phải là 'mua sự giúp đỡ của thần linh' mà là thực hành buông bỏ bám víu, phát triển lòng hào phóng, và kết nối với đối tượng thiêng qua hành động cụ thể. Trong Kim Cương Thừa, mọi hành động hàng ngày đều có thể được chuyển hóa thành cúng dường.
Dāna và Pháp Thí — Bố Thí Trong Kim Cương Thừa và Truyền Thống Phật Giáo
Dāna (Sanskrit: *Dāna* — Bố Thí, Cho; Tạng ngữ: *sbyin pa* — Tặng Biếu) là hạnh đầu tiên trong Sáu Ba-la-mật (Pāramitā) và là nền tảng của đời sống Phật giáo ở mọi cấp độ. Trong Kim Cương Thừa, dāna không chỉ là từ thiện thông thường — mà là con đường thực hành từ bi, phá tan sự bám víu, và tích lũy phúc đức (*puṇya*) cần thiết cho giác ngộ. Bài viết này khám phá ba loại dāna — tài thí, pháp thí, và vô úy thí — và cách thực hành trong đời sống hàng ngày.
Doha — Thơ Giác Ngộ của Mahasiddha và Văn Học Tâm Linh Kim Cương Thừa
Doha (Sanskrit: *Dohā* — Thơ Hai Dòng; Tạng ngữ: *mgur* — Bài Ca Tâm Linh) là thể loại thơ ca tâm linh đặc biệt của Kim Cương Thừa — những bài kệ tự phát sinh từ trạng thái thiền định sâu, thường được hát lên trong khoảnh khắc thị kiến hay giác ngộ. Milarepa, Saraha, Tilopa — tất cả đều để lại kho tàng Doha vô giá. Trong truyền thống Ca Nhĩ Cư, *mgur* (milasongs) của Milarepa được coi là đỉnh cao của nền văn học tâm linh Phật giáo.
Drukpa Kunley — Điên Tăng Thánh và Con Đường Ngoại Đạo Của Giác Ngộ
Drukpa Kunley (Tạng ngữ: *'Brug pa kun legs* — Toàn Bộ Tốt Lành Của Truyền Thừa Drukpa, 1455–1529) là một trong những nhân vật kỳ lạ và nổi tiếng nhất trong lịch sử Kim Cương Thừa — được gọi là 'Điên Tăng Thánh' (*smyon pa* — Người Điên Linh Thiêng) hay Kunley Điên Thánh. Ông không theo khuôn mẫu tu sĩ thông thường — uống rượu, quan hệ với phụ nữ, và hành xử 'điên rồ' theo mọi tiêu chuẩn xã hội — nhưng được công nhận rộng rãi là bậc thầy giác ngộ hoàn toàn.
Dudjom Rinpoche — Bậc Thầy Dzogchen Thế Kỷ 20 và Di Sản Ninh Mã
Dudjom Rinpoche (Tạng ngữ: *bDud 'joms rin po che Jigs bral ye shes rdo rje* — Phẩm Hạnh Không Sợ Hãi Kim Cương Trí Tuệ, 1904–1987) là người đứng đầu truyền thừa Ninh Mã thế kỷ 20 — Terton vĩ đại, học giả phi thường, thiền sư chứng ngộ, và người quan trọng nhất đưa Dzogchen và Kim Cương Thừa Ninh Mã ra thế giới phương Tây. Tác phẩm *Nyingma School of Tibetan Buddhism* (Lịch Sử Ninh Mã) của ông là tài liệu học thuật căn bản về toàn bộ truyền thống.
Gesar của Ling — Sử Thi Anh Hùng Tây Tạng và Ý Nghĩa Tâm Linh
Sử thi Gesar (*Ge sar* — Hoa Sen, hay *Ge sar rgyal po* — Vua Hoa Sen Anh Hùng) là tác phẩm anh hùng ca dài nhất thế giới còn đang được hát — ước tính hơn 20 triệu câu thơ trong hơn 100 quyển bản in — kể về cuộc đời và chiến tích của Gesar, vua huyền thoại xứ Ling (*Gling*), miền Đông Tây Tạng. Đây không chỉ là văn học dân gian mà là giáo pháp ẩn — kho tàng trí tuệ Kim Cương Thừa được giấu trong hình thức câu chuyện anh hùng.
Guhyasamāja — Bổn Tôn Mật Hội và Nền Tảng Anuttara Yoga Tantra
Guhyasamāja (Sanskrit: *Guhyasamāja* — Mật Hội, Hội Tụ Bí Mật; Wylie: *gsang ba 'dus pa* — Tập Hội Bí Mật) là một trong những Tantra cổ đại và quan trọng nhất của Anuttara Yoga Tantra — hệ thống Kim Cương Thừa cao nhất. Đặc biệt được truyền thừa Cách Lỗ tôn quý, Guhyasamāja là nền tảng cho toàn bộ hệ thống *Lam Rim* Tantra của Tsongkhapa và cửa ngõ vào các thực hành Giai Đoạn Tạo Hình và Giai Đoạn Viên Mãn.
Guru Yoga — Thực Hành Hợp Nhất Tâm Với Thầy
Guru Yoga (Sanskrit: *Guru Yoga* — Thiền Quán Thầy; Tạng ngữ: *bLa ma'i rnal 'byor* — Thiền Định Của Thầy) là thực hành quan trọng nhất trong Kim Cương Thừa — không phải vì nó kỳ diệu hay phức tạp, mà vì nó chạm vào trung tâm của mối quan hệ Guru-Shishya (Thầy-Trò): sự hợp nhất tâm thức của hành giả với dòng giác ngộ của thầy. Guru Yoga là cửa ngõ thiết yếu để nhận ân gia hộ (*adhiṣṭhāna*) và cuối cùng nhận ra bản tánh tâm.
Karmapa — Dòng Tái Sinh Được Nhận Ra Đầu Tiên Trong Lịch Sử Phật Giáo
Karmapa (Tạng ngữ: *Karma pa* — Người Thực Hiện Hạnh Nghiệp Phật; *rGyal ba Karma pa* — Đức Phật Karmapa) là người đứng đầu truyền thừa Karma Ca Nhĩ Cư (*Karma Kagyu*) — dòng tái sinh có tên được nhận ra chính thức đầu tiên trong lịch sử Phật giáo, bắt đầu từ Karmapa thứ nhất Düsum Khyenpa năm 1110. Hiện nay có hai ứng cử viên Karmapa thứ 17 — một tranh luận phức tạp phản chiếu những thách thức của việc duy trì truyền thừa trong thế giới hiện đại.
Kalachakra — Thời Luân Kim Cương và Tantra Vũ Trụ Học
Kalachakra (Sanskrit: *Kālacakra* — Thời Luân, Bánh Xe Thời Gian; Tạng ngữ: *Dus kyi 'khor lo* — Bánh Xe Của Thời Gian) là một trong những hệ thống Tantra phức tạp và bao quát nhất trong Kim Cương Thừa — kết hợp vũ trụ học, thiên văn học, sinh lý học, và thiền định trong một hệ thống hoàn chỉnh. Quán đỉnh Kalachakra do Đức Dalai Lama cử hành là sự kiện Kim Cương Thừa lớn nhất thế giới — thu hút hàng chục nghìn người tham dự — và được tin là mang lại hòa bình cho thế giới.
Karma và Tái Sinh — Hiểu Đúng Nhân Quả trong Kim Cương Thừa
Karma (Sanskrit: *Karma* — Hành Động, Nghiệp; Tạng ngữ: *Las*) và tái sinh (*punarbhava — skye ba*) là hai trong những giáo lý nền tảng nhất của Phật giáo — và cũng là hai khái niệm thường bị hiểu sai nhất, đặc biệt trong bối cảnh phương Tây và Việt Nam hiện đại. Kim Cương Thừa không đơn giản hóa nghiệp như 'điều tốt được thưởng, điều xấu bị phạt' — mà hiểu nghiệp như một cơ chế tâm lý vi tế và có thể chuyển hóa hoàn toàn.
Lam Rim — Đường Đến Giác Ngộ và Con Đường Tuần Tự Của Cách Lỗ
Lam Rim (Tạng ngữ: *lam rim* — Các Giai Đoạn Của Con Đường; Sanskrit: *Mārgakrama*) là hệ thống trình bày con đường giác ngộ Phật giáo theo từng giai đoạn tuần tự — từ người căn bản đến người căn bản trung bình đến người căn bản cao — phù hợp với mọi trình độ hành giả. Được Tsongkhapa (*Tsong kha pa*, 1357–1419) hệ thống hóa trong tác phẩm *Lam Rim Chenmo* (Đại Đạo Thứ Đệ), Lam Rim là trái tim của giáo lý Cách Lỗ và là một trong những hệ thống trình bày con đường Phật giáo đầy đủ và có hệ thống nhất từ trước đến nay.
Lịch Pháp và Lễ Hội Phật Giáo Tây Tạng — Vòng Năm Thiêng
Lịch pháp Tây Tạng (*zla ba*) kết hợp hệ thống âm lịch Ấn Độ, truyền thống thiên văn học Trung Hoa, và tính toán Kalachakra để tạo ra một bộ lịch phức tạp với các ngày thiêng, lễ hội quan trọng, và chu kỳ thực hành thiền định theo năm. Hiểu lịch pháp Tây Tạng là hiểu nhịp điệu tâm linh của đời sống cộng đồng Kim Cương Thừa — từ Losar (Tết Tây Tạng) đến Saga Dawa (tháng thiêng của Phật), đến các ngày đặc biệt cho từng bổn tôn.
Longchenpa — Đại Học Giả Dzogchen và Kho Tàng Ninh Mã
Longchenpa (Tạng ngữ: *kLong chen rab 'byams pa* — Bất Khả Tư Nghì Bao La Vô Tận, 1308–1364) là bậc thầy vĩ đại nhất của truyền thừa Ninh Mã trong lịch sử Tây Tạng — và có thể là học giả Kim Cương Thừa toàn diện nhất từ trước đến nay. Ông tổng hợp và hệ thống hóa toàn bộ giáo lý Dzogchen (Đại Viên Mãn) trong hơn 250 tác phẩm, bao gồm bộ *Bảy Kho Báu* (*mDzod bdun*) — công trình triết học vĩ đại nhất của Ninh Mã. Longchenpa vẫn là tác giả được trích dẫn nhiều nhất trong tất cả các truyền thừa Kim Cương Thừa.
Lục Tự Đại Minh Chú — OM MANI PADME HŪṂ và Ý Nghĩa Sâu Xa
Lục Tự Đại Minh Chú (Sanskrit: *Ṣaḍakṣarī Mahāvidyā* — Đại Minh Chú Sáu Chữ; Tạng ngữ: *mani* — thường gọi tắt là 'thần chú Mani') là thần chú được tụng nhiều nhất trên thế giới và là trái tim của Phật giáo Tây Tạng. Sáu âm tiết OM MANI PADME HŪṂ chứa đựng toàn bộ giáo lý của Đức Phật — từ lòng từ bi, trí tuệ tánh không, đến con đường giải thoát.